Christopher Nolan

Christopher Jonathan James Nolan. Maðurinn sem er svo tignarlega svalur og klassaður að hann fær ekki bara eitt heldur þrjú virðuleg skírnarnöfn. Maðurinn sem upphaflega gerði dökka, dramatíska þrillera og fékk heppilegt tækifæri til að leikstýra rándýrri Hollywood-mynd sem ákvað að prufa eitthvað nýtt og breyttist strax í kjölfarið í glænýtt nördauppáhald, heilan undirgeira af tilbiðjendum út fyrir sig.

En eins og Nolan er nú sjálfur svartsýnn náungi (hans orð…) er umheimurinn það líka og þess vegna verður hann að fórnarlambi margra heimskukommenta sem furða sig á því hvað „Nolanýturnar“ sjá oftast við hann. Fyrir mér liggur samt ekki bara prívat og persónuleg aðdáun mín á fagtröllinu í stílnum, samræðunum eða útpældri samsetningu, heldur finnst mér alltaf geggjað hvernig honum tekst að búa til kvikmyndir með mjög einföldum kjarna á meðan umgjörðin er margslungin og þemun skuggaleg, flókin og fullorðinsleg.

Nolan hefur best náð til meginstraumsins með því að gera fyrirtaks hasarmyndir sem fela svo margt miklu meira á bakvið sig ef leitast er eftir slíku. Hann er góður í að byggja upp spennu í sögu með oftast ófyrirsjáanlegri, endalaust tísandi atburðarás og er frábær að stýra leikurum. Hann hefur gert kvikmyndir um einfara, andstæðinga og/eða keppinauta en aukaleikarar fá alltaf pláss til að anda, og oftast er gert aukakaraktera að eftirminnilegri fígúrum en þær ættu í rauninni að vera (t.d. Mark Boone Junior, Maura Tierny, Rutger Hauer, Andy Serkis, Michael Jai White, Tom Berenger, Ben Mendelsohn o.fl.).

Nolan elskar að spila með dauða, sem er nokkuð athyglisvert og gefur það auðvitað ákveðna innsýn inn í persónuleika hans. Paul Thomas Anderson sagði sjálfur – eins og margir aðrir – að alveg sama hver sagan er, hvar hún gerist eða á hvaða plánetu, þá gefur leikstjórinn alltaf stóran hluta af sjálfum sér í verkin sem hann skrifar eða leikstýrir. Plottin í Nolan myndum snúast hér um bil alltaf í kringum dauðar kærustur/eiginkonur, nema í Insomnia, þegar morð samstarfsfélagans spilaði í staðinn stóran þátt í söguþræðinum. Ég veit ekki alveg hvort þessi maður eigi sér einhverjar vondar minningar tengdum dauða, en það virkar svo sannarlega þannig. Síðast þegar ég vissi er eiginkonan hans, Emma Thomas, einn af framleiðendum hans, og ég vona að hann myrði hana ekkert í bráð. Sektarkennd er líka mikilvægt þema hjá honum, svo kannski bætir það einhverju við hina umræðuna…
Gleymum heldur ekki þráhyggjunni og tilhneigingu flestra lykilpersóna hans til að sækjast eftir einhvers konar sálarhreinsun (þ.e. „kaþarsis“).

Picture-216-620x296

En Nolan dæmir aldrei persónur sínar of harkalega, og ef hann hefði ekki svona mikinn áhuga á snjöllum, lagskiptum spennusögum hefði hann auðveldlega getað breyst í tjáningarfullan art-mynda leikstjóra sem fókusar á fleira neikvætt, eins og vonbrigði, svik og gallaðar fígúrur sem glíma oftast við fortíðardrauga. Sem betur fer (?) er Nolan orðinn fyrirmyndar hasarleikstjóri sem hugsar alltaf stærra og stærra með hverju verki og betrumbætir sig í hverri IMAX-hlaðinni lotu. Nolan er heldur ekki hrifinn af mörgum litum, en það er ekki við öðru að búast frá manni sem er að hluta til litblindur (og sér hvorki rauðan né grænan lit). Rammarnir eru oftast kaldir og víð nærskot mikið notuð. Ég mun samt bera enn meiri virðingu fyrir honum ef hann ákveður einn daginn að gera eitthvað smátt og ódýrt í framtíðinni. Bara svona upp á gamlar minningar. Memento er ábyggilega ein af 10 bestu myndum sem ég hef á ævi minni horft á.

Framkoma þessa manns er síðan næstum því alveg jafn aðdáunarverð og ferillinn hans enda Englendingur í orðins fyllstu merkingu. Ef þið hafið einhvern tímann horft á aukefni eða viðtöl með honum, þá hefur það líklegast ekki farið framhjá ykkur að hann brosir sjaldan en heldur alltaf kúlinu með pollrólega tón sínum. Hann er lágstemmdur en eitursvalur og líklegast mjög lokuð týpa. Ofurheilinn sýnir sig líka heldur betur í undanförnum myndum hans sem eru ætlaðar „mainstream-inu,“ og það sem er e.t.v. best sagt um Nolan-myndir er að þeim tekst oftast að fullnægja áhorfendum með flottu lúkki og vönduðum hasar ef það eina sem þú vilt er góð afþreyingarmynd, en hins vegar er pláss eftir fyrir þemun og túlkanir. Í stuttu máli: ef þú vilt ekki þurfa að hugsa of mikið á meðan myndinni stendur, þá ættirðu alveg svosem að geta runnið með flæðinu, en ef þú vilt úthugsaða afþreyingu sem býður upp á fleiri umræður og vísbendingar með hverju glápi þetta hárrétti maðurinn í verkið. Engin væmni heldur, ekkert melódrama, engin tilgerð, heldur aðallega bara stanslaust upplýsingadömp, og hver áhorfandi metur hvort það sé of mikið í einu eða akkúrat rétta magnið.

FOLLOWING (1998)

Þegar maður eins og Nolan sýnir merki um amatör-takta, þá tekst honum samt að vera athyglisverðari og skarpari heldur en margir sem vinna reglulega í stórmyndabransanum. Following er nokkurn veginn fyrir Nolan það sem El Mariachi var í augum Roberts Rodriguez (bara… þúst, betri!); lítið annað en glæsileg upphitunartilraun þegar heildarferillinn er skoðaður, en ég mæli klárlega með myndinni, sérstaklega ef þú ert aðdáandi. Það sást greinilega að mikill áhugi væri á óreglubundinni söguuppbyggingu, fókus á einfarann og „litlausum“ stíl. Allt þetta gerðist svo að einhverjum þekktustu einkennum leikstjórans. En pökkuð þessi og fín, og rétt svo 70 mínútur.

MEMENTO (2000)

Fyrir mig gerast nútíma noir-myndir ekki mikið eða frumlegri betri en þetta, en umfram allt er hér um alveg hreint sturlaða stúderingu á vítahring manns með grafalvarlega veiki. Margbrotin, lagskipt, óvænt og glæsilega júník í byggingu sinni. Hugmyndin að spila söguna afturábak hefði í röngum höndum getað komið bjánalega út eftir smátíma en hér eru öll smáatriðin hugsuð út í gegn (sem yfirleitt gerist þegar Chris vinnur með bróður sínum, Jonathan). Þessi strúktúr er líka fullkomin leið til þess að áhorfandinn sé aldrei einu skrefi á undan aðalpersónunni og veit ekkert betur en hann þegar hann uppgötvar nýja hluti. Við erum nánast jafn minnis(..og glóru)laus og hann. Sum svörin eru skilin skemmtilega eftir í lausu lofti en flestum spurningum er svarað ef maður tekur smásjána með í glápið. Memento er ennþá í dag besta myndin sem hann hefur gert að mínu mati.

INSOMNIA (2002)

Flott endurgerð. Virkilega flott reyndar. Í fyrstu spilast þetta út eins og hefðbundin morðsaga en síðan fer myndin langt út fyrir línurnar. Söguþráðurinn gengur ekki út á það að reynt er að komast að því hver morðinginn er (við vitum það strax), heldur gengur hann út á samskipti morðingjans við veiklyndu lögguna, sem saman eiga meira sameiginlegt en áhorfandinn heldur, en það sem aðskilur þann sameiginlega þátt þeirra er enn athyglisverðara. Insomnia gleymist oft þegar fólk talar um Nolan og ferilinn og eru voða skiptar skoðanir á henni, en mér fannst hún taka góðan sænskan þriller og gera hann örlítið betri. Flestir leikstjórar myndu sofa í gegnum svona endurgerðir en Nolan passar að láta sitt persónulega „touch“ á verkið. Ég efa að hann hafi séð eftir því miðað við hvaða mynd hann landaði eftir þessa.

BATMAN BEGINS (2005)

„SVONA vil ég gera Batman-mynd“ sagði Nolan við tökuliðið sitt eftir að hann hélt sýningu á Blade Runner áður en byrjað var að skjóta Batman Begins. Áhrifin sjást og kom það þægilega á óvart að sjá ofurhetjumynd fyrir fullorðna sem tók þessa týpísku origin-sögu og færði hana á nýtt level, og var fyrst til að formlega stimpla það hvað „reboot“ þýddi. Batman Begins er langt frá því að vera fullkomin en flest öll vandamálin tengdust handritinu, fáeinum tæklunum á slagsmálaatriðum… og Katie Holmes. Leikstjórinn lærði augljóslega af mistökum sínum þegar hann ákvað að gera framhaldið. Annars tussuflottur fullorðinstryllir og ljómandi myrkar þemur. Vitaskuld. Frá og með þessari mynd hvarf Michael Caine aldrei úr augsýn hjá Nolan.

THE PRESTIGE (2006)

Þegar Nolan er ekki að byggja upp spennu með fínum söguþræði finnst honum ofsalega gaman að grilla svolítið í áhorfendum sínum, og The Prestige er meira í líkingu við Memento heldur en Insomnia eða Batman, og fyrsta og hingað til eina períódumyndin hans. Uppsetningin er agalega töff, fyrir utan það hversu illa leikstjóranum gekk að fela twist-ið í endann. Þeir sem voru vakandi yfir myndinni gátu séð strax hvaða brögð voru í tafli fyrir karakterinn Fallon, en myndin var engu að síður stútfull af óvæntum stefnum og áhugaverðum pælingum. Sagan er stöðugt í vinnslu og dettur þess vegna aldrei á sjálfsstýringu, auk þess að díla skemmtilega við þráhyggju aðalpersónanna. Því er ég ofsalega hrifinn af, eins með þetta tryllta, kalda atmó. Christian Bale og Hugh Jackman eru einnig upp á sitt besta.

THE DARK KNIGHT (2008)

Talandi um að „levela upp“ mynd sem var býsna djörf og byltingarkennd á sínu leveli fyrir geirann sem hún tilheyrir. Batman Begins tók Blade Runner-fílinginn á meðan The Dark Knight vildi vera meira eins og Heat, og náði þeim töktum óaðfinnanlega.

Þetta er Terminator 2-gerðin af Batman, bara með hundrað sinnum fleiri siðgæðakrufningum. Snilldarhandrit, meira en örugg leikstjórn, frábær hópur og illmenni sem fer í margar ólíkar sögubækur og gerði þetta endanlega að myndinni sem margar aðrar myndasögumyndir hafa þráð að vera. Yfirheyrsluatriðið eitt og sér eða jafnvel atriðin í ferjunum er mun betra en megnið af því sem kom út 2008.

Ég mun samt aldrei skilja af hverju Batman notaði djúpu guðaröddina sína fyrir framan Lucius Fox í lokahlutanum þegar hann vissi augljóslega að þetta væri Bruce Wayne undir grímunni. Umræðan um þessa blessuðu rödd er gjörsamlega endalaus, en ef þetta væri ekki svona góð ræma myndi þetta mögulega vera stærra vandamál.
Sex árum síðar og hún er enn ÞAÐ góð.


INCEPTION (2010)

Aldrei hefði þessi mynd getað verið gerð í allri sinni dýrð fyrir þetta sturlaða fjármagn ef Nolan hefði ekki skilað inn peningafjallinu sem The Dark Knight mokaði fyrir hann. Framleiðendur Warner Bros voru svo kátir að þeir sögðu að hann mætti gera hvað sem hann vildi, og þegar einhver gefur Nolan (bræðrum) svo mikið frelsi er ekki spurning um annað en að gott bíó sé í vændum. Loksins sameinar Nolan hæfileika sína til að fokka í áhorfendum sínum við það að matreiða bilaðar hasarsenur með góðri rússíbanakeyrslu og tónlist sem sér um gæsahúðina. Svo bætti hann við stórum skammti af alvöru tilfinningum (þó köldum) inn í blönduna og með aðstoð skemmtilegra leikara/karaktera varð úr þessu enn eitt djöfulsins meistaraverkið hjá manninum. Ég myndi aldrei kalla þessa mynd eitthvað pjúra listaverk en poppkornsafþreying eins og mér finnst þær gerast bestar.

Inception hefur öll stærstu Nolan-hráefnin (dauð eiginkona (þ.e.a.s. sektarkennd), byssuhasar, layerar, yndislegt kamerurúnk o.fl.) en það sést strax að aðalpersónan er nokkurn veginn bara eins og Nolan ef hann væri hasarstjarna. Leo DiCaprio fer í jakkafötin og skellir upp svipaðri hárgreiðslu og leikstjórinn er þekktur fyrir.

THE DARK KNIGHT RISES (2012)

bane-vs-batman-the-dark-knight-rises-4102„Vanmetna“ Nolan-myndin. Þegar ég sprakk fyrst úr gleði yfir þessum epíska lokakafla hélt ég upphaflega að þetta væri bara ‘Nolanýtan’ í mér að fá metafórískt fullnægingu yfir heilasellurnar og heilbrigða skynsemi, en eftir að hafa ábyggilega horft svona 8 sinnum á þessa mynd finnst mér hún enn vera grimm og kjálkadeifandi snilld. Verst er bara að ég mæli síður með IMAX-útgáfunni sökum þess að hlutfallsskiptingin er oft verulega truflandi.

Rises þræðir annars saman allan þríleikinn í magnaðan þemapakka og sem fyrr er dílað við alls kyns manískar hugmyndir á meðan því er matreitt í 160 mínútna umsátursepík… og þá í óbeinum myndasögustíl.

Allar þær kvartanir sem hafa reglulega sprottið upp í tengslum við plottholur og annað finnst mér ekkert alvarlegri en það sem er hægt að pikka hinar tvær myndirnar í sundur fyrir undir smásjánni, en skítt með lógíkina… Nolan býr til trúverðugan, raunhæfan heim en notar bíólógíkina til að stilla upp geðbiluðum hasar og spreðar út sínu fasta hlaðborði af gæðaleikurum til að leyfa að njóta sín á milli. Bale er betri en áður fyrr sem Bruce, Tom Hardy er meiriháttar (og leyfir sér að vera yfirdrifinn á bestu stöðum, nett ógnandi á öðrum), Anne Hathaway skemmtilegust og Joseph Gordon-Levitt standout-ið.

Er Nolan-túlkunin á Batman sú besta sem hefur sést í 24-römmum á sek.? Alls ekki, en túlkunin eða réttar sagt nálgunin er mögnuð engu að síður og þessi endir á trílógíuna er fyrir mér næstum fullkominn. Meina, hey… sumir elska Return of the Jedi í tætlur.

INTERSTELLAR (2014)

o-INTERSTELLAR-TV-SPOTS-facebook

Látum okkur sjá… yfirvofandi útrýmingarhætta, svarthol, ormagöng, einangrun, máttur og mikilvægi ástarinnar (ekki gubba samt), existensíalískar krísur, hvað það þýðir að vera mannlegur og alls konar fleira eðlilegt eða abstrakt gúmmelaði fær hér Nolan-trítmentið.

Interstellar er alvöru geimdramatryllir – af eðalsort – sem flýgur skjótt hjá á löngum tíma. Hún setur markmiðin brandaralega hátt, grípur fast en krefst meira af áhorfendum sínum en bíómyndir gera oftast af svona stærð – eitthvað sem má alltaf fagna. Heldur er hún ekkert að fela það að hafa fengið ýmist virðulega lánað úr 2001, The Right Stuff, Contact (sem er önnur mynd með Matthew McConaughey um geimferðalag sem borin var undir eðlisfræðinginn Kip Thorne…) og fleirum en kvikmyndagerðarmaðurinn kemst sem betur fer ekki hjá því að brennimerkja þetta allt með sínum föstu einkennum, með fullri þátttöku bróður síns auðvitað.

Það er of margt til að dást að í Interstellar, og kallar hún eftir að maður sjái hana aftur og ræði við næsta sessunaut. Hún er umfangsmikil, þrælspennandi, jaðandi við dáleiðslu, úthugsuð, kannski ekkert ofurdjúp, stafar sumt meira en hún þarf að gera og mætti heilt yfir vera ögn óútreiknanlegri. En flest svoleiðis smáatriði bætir hún upp með kraftinum sem henni fylgir, og sá bombandi kraftur heimtar það að myndina á að sjá á stærsta mögulega bíótjaldinu sem þú finnur.

 

Categories: "Míkró" dómar | Færðu inn athugasemd

Leiðarkerfi færslu

Sammála/ósammála?

Skráðu umbeðnar upplýsingar að neðan eða smelltu á smámynd til að skrá þig inn:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Breyta )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Breyta )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Breyta )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Breyta )

Tengist við %s

Bloggaðu hjá WordPress.com.