Spennuþriller

mother!

Hann Darren Aronofsky er ekki beinlínis þekktur fyrir það að fara pent í hlutina, sama hvaða verkefni hann tekur að sér. Flestar ef ekki allar myndir hans eru ágengar, grafalvarlegar, hugmyndadrifnar og hafa að einhverju leyti snúist um persónur sem haldnar eru vissri þráhyggju sem seinna meir setur líf þeirra á hliðina eða leiðir til sjálfseyðileggingar.

Skilaboðin eru yfirleitt mjög augljós í Aronofsky-myndum en það er sama hvort viðkomandi kann að meta manninn sem leikstjóra eða ekki, það er erfitt að neita því að hvert verk frá honum feli í sér talsvert hugrekki og skilji eitthvað eftir sig.

Það er því óvenju mikið sagt að mother! (já, með lágstaf og upphrópunarmerki víst) sé það djarfasta og svartasta sem Aron­ofsky hefur hingað til komið sér út í; mynd sem er nánast í eðli sínu hönnuð til þess að fæla meirihluta fólks frá, en gerð til þess að skapa umræður. Á einn veg er þetta ein metnaðarfyllsta og brjálaðasta mynd leikstjórans til þessa og á annan sú allra persónulegasta og hreinskilnasta.

Myndin segir frá ónefndu pari á afskekktum stað, sem er einnig ónefndur. Maðurinn er skáld og plagaður af ritstíflu en konan bjartsýn og umhyggjusöm húsfreyja. Hlutirnir virðast samt í fyrstu vera nokkuð rólegir (þó fjarri því að vera „eðlilegir“) en öll tilveran breytist með komu óvæntra gesta. Fyrr en varir fjölgar hratt í mannskapnum og þegar allt fer að flæða út um dyr fer heimur húsfreyjunnar í rúst, á biblíulegan mælikvarða, ef svo má segja.

Mikilvægt er að hafa það strax í huga að myndin er öll ein gríðarstór myndlíking, og þrátt fyrir að tilfinningarnar séu jarðbundnar og eflaust viðtengjanlegar fyrir einhverja, er ekki ætlast til þess að allt sé tekið bókstaflega. Þetta er ekki saga um persónur, heldur erkitýpur og augljósar staðalmyndir fyrir þemun og hugmyndirnar sem sóst er eftir. Smám saman fer myndin að spil­ast út eins og abstrakt martröð, og finna má fyrir áhrifum frá David Lynch og sérstaklega Roman Polanski, þó svo að útkoman sé algerlega einstök í sjálfri sér.

Leikstjórinn nær allavega að vinna fyrir þessu upphrópunarmerki í titlinum.

Aronofsky heldur aldeilis ekki aftur af neinu og hefur margt í huga með mother!
Fyrst og fremst höfum við hér grimma og súrrealíska skilaboðasögu sem hefur sitt að segja um sköpun, móður jörð, átrúnaðargoð, frægð, verstu eðlishvatir mannsins og hvernig eitt einhliða ástarsamband getur rýrnað með eitruðum hætti – svo aðeins eitthvað sé nefnt. Eins og það sé ekki nóg er þetta í senn eitt furðulegasta „rímix“ af gamla testamentinu og nýja sem fyrirfinnst.

Eftir stendur annars vegar frambærilegur og vandaður sálfræðihrollur en hið óvænta er að þarna undir yfirborðinu leynist líka sótsvört kómedía (án gríns). Á komandi árum mun fólk deila stíft um það hvort þetta sé lokkandi, martraðarkennt og bitastætt meistarastykki eða argasta sorp sem búið er að sósa upp úr mikilli tilgerð.

mother! er annars ekki bara fyrsta myndin frá Aronofsky sem notast ekki við tónlist frá snillingnum Clint Mansell, heldur sú fyrsta sem leikstjórinn gerir án stefja yfirhöfuð. Upphaflega var það Jóhann Jóhannsson sem vann að tónlistinni áður en ákveðið var að sleppa henni. Ákvörðun þessi reyndist vera mjög skörp.

Hvaða tónlist sem er hefði getað gert myndina meira yfirþyrmandi og trúlega fullmaníska. Rammarnir lýsa sér meira eða minna sjálfir og öll óþægindin rísa með hjálp frá fyrir­taks hljóðvinnslu, faglegri klippingu, stórglæsilegri kvikmyndatöku frá hinum fasta tökumanni leikstjórans, Matthew Libatique, og ekki síst gallalausum leiktilþrifum frá Jennifer Lawrence, enda er öll sagan sögð frá hennar sjónarhorni og töku­stíllinn í takt við það.

Lawrence hefur tekið að sér krefjandi rullu þar sem nærri því allur tilfinningaskalinn fær að njóta sín í linnulausum nærmyndum. Hvernig stórstjarnan sprengir sig andlega út í seinni hluta sögunnar gerir hann þeim mun átakanlegri. Eymdin, sakleysið og örvæntingin er trúverðug og rúmlega það.

Svo er það Javier Bardem, sem er firnasterkur og áhorfandinn veit sjaldan hvar hann hefur karakterinn. Bardem er hlýr í smáskömmtum en oftast fjarlægur, stundum jafnvel ógnandi. Ed Harris og Michelle Pfeiffer bregður einnig fyrir í mikilvægum aukahlutverkum og stimpla sig sem dularfullar, skemmtilegar og sérlega minnisstæðar viðbætur.

Ákvörðunarstaður framvindunnar er fyrirsjáanlegur en ferðin þangað er samt óljós. Að sjálfsögðu fer það varla á milli mála að ýmsar senur gætu gengið hressilega fram af fólki, minnst tvær. mother! er náttúrulega ekki gerð til þess að vekja mild viðbrögð en Aronofsky er heldur ekki eingöngu að þessu til að ögra eða predika.

Skilaboðin eru einföld en úrvinnslan er marglaga og einlæg í því hvernig myndmáli og tilfinningum er háttað, og heildarpakkinn er eitthvað sem fólk getur túlkað á mismunandi hátt. Það má vissulega deila um það hvort Aronofsky sé að reyna að troða of miklu inn eða ganga fulllangt með hið augljósa en þegar rússíbanareiðin er svona kjörkuð, hvöss, úthugsuð og dáleiðandi í geðveikinni er erfitt að hafa augun af skjánum. Hér er ekki neitt „elsku mamma“.

Besta senan:
Nauðsynlegt er að fyrirgefa.
Eeeeeða hvað?

Categories: Drama(tripp), Spennuþriller, Svört gamanmynd | Leave a comment

Atomic Blonde

Atomic Blonde er fjarri því að vera innihaldslaus mynd, en það er ótvírætt að stíllinn sé í algerum forgangi. Þetta væri þó meira vandamál ef stíllinn væri ekki svona poppaður og lokkandi. Myndin er byggð á myndasögunni The Coldest City og sameinar frásagnarstíl gamaldags njósnaþrillera (í líkingu við þessa sem John LeCarré er þekktur fyrir) og harðsoðnari hasarveislur á borð við John Wick myndirnar, þar sem slagsmálasenur líkjast meira stílfærðum og ágengum dansi (segjum „ofbeldisballett“) frekar en linnulausum pyntingarathöfnum. Annars er skemmst að segja frá því að myndin er mátulega hörð – án þess að fara yfir strikið og áhorfandanum er leyft að finna fyrir hverju höggi þegar söguhetjan er komin í gírinn.

Sögusviðið er Berlín undir lok níunda áratugarins rétt áður en múrinn féll og samfélagsleg uppþot tímabilsins við það að ná hámarki. Charlize Theron leikur Lorraine Broughton, einn af toppútsendurum bresku leyniþjónustunnar, sem beitir kynþokka sínum og gáfum til að halda sér á floti í óútreiknanlegum heimi njósnara á dögum kalda stríðsins.

Lorraine er send til að hafa uppi á mikilvægum lista yfir gagnnjósnara, en í Berlín mætir hún sérvitrum stöðvarstjóra að nafni David Perc­ival (leikinn af háfleygum James McAvoy). Fljótlega verður ljóst að fleiri en einungis David hafa eitthvað að fela og Lorraine getur fáum treyst nema sjálfri sér þegar andstæðingar skjóta reglulega upp kollinum í leit að listanum eftirsótta.

Leikstjórinn og áhættuleikarinn fyrrverandi David Leitch er enginn nýliði þegar kemur að hasar. Leitch var annar leikstjóri fyrri John Wick myndarinnar og finnur hér fjölbreyttar leiðir til þess að útfæra eftirminnileg slagsmál eða eltingarleiki sem þræðast í kringum svikamyllurnar og í senn framkvæmir hann með teymi sínu hina ótrúlegustu hluti fyrir varla þriðjung af fjármagninu sem fer venjulega í stærri Hollywood-spennumyndir.

Elísabet Ronaldsdóttir sér meistaralega um að koma bröttu og fjörugu rennsli á heildina og gefa framvindunni aukinn púls ásamt eldfjörugu tónlistarvali þar sem „eitís fílingnum“ er dælt beint í æð – þó segjast verði að Cat People-lagið frá David Bowie verði aldrei betur nýtt heldur en í Inglourious Bast­erds, en bæði sú mynd og Atomic Blonde eiga það sameiginlegt að skarta þýska leikaranum Til Schweiger,­ merkilegt nokk.

Kvikmyndatökumaðurinn Jon­athan Sela leikur sér síðan að lýsingu og neonlitum af miklu afli og rammar inn tímabil myndarinnar á ferskan hátt en skapar sömuleiðis eiturharða stemningu þegar þriðji hver rammi er eins og ofurstílfært listaverk. Það er mikil dýnamík í tökustílnum, sem best nýtur sín í hreint magnaðri „óslitinni“ töku þar sem farið er frá slagsmálum í stigagangi til gatna Berlínar í sömu senu.

En markviss leikstjórnin og slípað útlit myndarinnar er eintóm skreyting til samanburðar við þá rafmögnuðu geislun sem Charlize Theron gefur frá sér. Theron sannaði það með brjáluðum tilþrifum í Mad Max: Fury Road hversu ótakmarkað svöl hún getur verið og undirstrikar þetta enn frekar í Atomic Blonde.
Persónuprófíllinn hjá keðjureykjandi glókollinum Lorraine er mikil ráðgáta en nærvera hennar og marglaga sjarmi skilar sér í gegnum bugaðan en bráðgáfaðan karakterinn.

Myndin verður reyndar eilítið ruglingsleg á köflum (ekki heldur laus við eina eða tvær stórar holur) og gefst lítill tími til að kynnast Lorraine formlega þegar svikamyllurnar hlaðast upp. Við fáum aftur á móti að sjá berskjaldaðri hliðar hennar (í andlegum og bókstaflegum skilningi) og mestmegnis þá í senum með Sofiu Boutella. Í smærri hlutverkum ná menn eins og John Goodman, Toby Jones, Eddie Marsan, Jóhannes Haukur og fleiri að gera meira en gott úr sínum takmarkaða tíma. James McAvoy virðist þó vera staðráðinn í því að stela senunni, enda í rjúkandi gír og óhræddur við ofleikinn, nánast eins og hann sé enn fastur í kvikmyndinni Split, en Boutella bragðbætir myndina með smá sakleysi og nauðsynlegri blíðu í sínu hlutverki.

Í hasarmyndum er venjan annars sú að hetjurnar standa upp óskaddaðar eftir hvern bardaga og ganga úr þeim eins og ekkert hafi í skorist. Þessi hefð er látin eiga sig í þessari mynd, þar sem allir eru reglulega sýndir örþreyttir og bugaðir eftir hina hörðustu slagi, sem sýnir að hver bardagi hefur miklar afleiðingar í för með sér.

Atomic Blonde kemst ekki alveg upp á stall John Wick myndanna en hún á alveg erindi í sambærilegan gæðahóp og inniheldur nokkur hasar­atriði sem eru klárlega með þeim tilkomumeiri sem eiga eftir að sjást á þessu ári. Myndin er ekki gerð til þess að vinna nein stórverðlaun en hún er meira en verðugur og hressilega yfirdrifinn stílgrautur sem ætti að halda óslitinni athygli flestra sem vita hverju skal eiga von á.

 

 

Besta senan:
Er það spurning?

 

(dómurinn birtist upphaflega á Vísi þann 9. ágúst)

Categories: "She went there" mynd, Spennuþriller | Leave a comment

Dunkirk

Nafnið Christopher Nolan er í dag löngu orðið að tákni um ákveðin gæði. Þessi breski leikstjóri og handritshöfundur er á meðal þeirra fremstu í sínu fagi þegar markmiðið er að tvinna saman hugmyndaríkar spennusögur eða öflugt sjónarspil við marglaga efnivið sem sækir oft í athyglisverð þemu. Nýjasta stórvirki Nolans markar hans fyrstu tilraun til þess að segja (stríðs)sögu sem á sér stoð í raunveruleikanum. Nánar tiltekið er hér sagt frá einu ótrúlegasta björgunarafreki mannkynssögunnar, sem fengið hefur viðurnefnið „kraftaverkið í Dunkirk“.

Í seinni heimsstyrjöldinni tókst Bretum og bandamönnum þeirra að bjarga rúmlega 300 þúsund hermönnum úr sjálfheldu við strendur Dunkirk í Frakklandi og yfir Ermarsundið. Þetta tókst þrátt fyrir sífelldar árásir frá Þjóðverjum, sem fengu þær skipanir að granda öllum bátum og skipum sem myndu reyna að bjarga mönnunum. En átakanleg var biðin hjá varnarlausu hermönnunum og í langan tíma var útlitið allt annað en gott.

Uppbyggingin á Dunkirk er ákaflega fersk og lifandi. Eins og svo oft gerist í myndum Nolans er mikil áhersla lögð á tímapressu og hvernig kapphlaup við klukkuna sjálfa verður að ágengum spennugjafa. Með Dunkirk vefur hann listilega saman þrjár mismunandi tímalínur; ein vika á ströndinni, einn dagur á sjó og ein klukkustund í loftinu í miðjum flughasar.

Það vantar svo sannarlega ekki upp á að myndin sé mikilfengleg, hávær og epísk í umgjörð sinni og endursögn Nolans á þessum atburðum er smekklega meðhöndluð, en best nýtur hún sín í smærri augnablikunum, oftar en ekki þessum hljóðlátari.

Leikstjórinn hefur mikinn Hollywood-pening á milli handanna en þrátt fyrir það er heildarsvipurinn langt frá því að vera „amerískur“. Nolan forðast melódrama eða klisjur eins og heitan eldinn og velur grípandi keyrslu og þrúgandi andrúmsloft fram yfir hefðbundna persónusköpun. Í myndinni er vonleysi og hræðsla oft á tíðum allsráðandi, rétt eins og heimþrá hermannanna, en handritið útskýrir sjaldan meira en þarf og ljóst er að leikstjórinn hefur sótt mikinn innblástur til þögulla kvikmynda.

Ætlunin hér er ekki sú að kynnast lífi bresku (eða frönsku) hermannanna, heldur að sjá til þess að ringulreið atburðanna grípi áhorfandann föstum tökum, bæði til að flytja hann á staðinn og beina athyglinni meira að mannlegri samkennd og þrautseigju, og einnig til að sýna hve margs konar litlar hetjudáðir geta náð langt.

Það er mjög trúverðugur bragur á öllu því sem varpað er á tjaldið (og enn frekar þegar svona lítið er gripið til tölvubrellna), fyrir utan reyndar vandræðalegan skort á blóði miðað við hörmungarnar sem við sjáum. Að mati undirritaðs lítur stundum út fyrir að vantað hafi fleiri statista til að fylla upp í ströndina. Áhorfandinn finnur lítið fyrir þessum fleiri hundruð þúsundum manna sem voru þarna fastir, en kannski getur þetta talist stíll hjá leikstjóranum til þess að innsigla einangrunina hjá hermönnunum í forgrunninum.

Persónusköpunin er vissulega ekki upp á marga fiska og margir karakterar varla einu sinni nafngreindir, en eins og áður var nefnt kýs Nolan hvort sem er meira að huga að aðstæðunum frekar en sögu eða persónuleika mannanna. Það þýðir samt ekki að leikararnir séu persónuleikasnauðir. Hópurinn samanstendur af traustum þjörkum sem skilja heilmikið eftir sig með mjög litlu, þar meðtaldir eru Tom Hardy, Kenneth Branagh, Cillian Murphy, Jack Lowden, Damien Bonnard og Mark Rylance.

Hinn óþekkti Fionn Whitehead er sömuleiðis sterkur sem táknmynd hins unga stríðsmanns sem er bugaður af ástandinu í kringum sig og vill umfram allt komast heim. Að setja Harry Styles úr One Direction í mikilvægt aukahlutverk reynist heldur ekki vera eins truflandi og margir hafa eflaust haldið og skilar drengurinn sínu hreint prýðilega.

Nolan hefur annars oft verið gagnrýndur fyrir misgóð samtöl eða of langar myndir. Þess vegna má segja að í Dunkirk fái styrkleiki hans notið sín, til dæmis færni hans við að trekkja upp spennu, stilla upp skipulagðri kaótík þar sem hugað er að mannlega þættinum og sýnir þetta ekki síður áhuga leikstjórans á því að fara eftir sínum eigin reglum með frásagnarformið. Dunkirk er einnig stysta mynd Nolans í háa herrans tíð og er lítið lagt upp úr því að einblína á óþarfar uppfyllingar. En á móti er hvergi dauða mínútu að finna.

Myndin fer hratt af stað, heillar stanslaust með mikilfenglegri umgjörð sinni, samsetningu og almennri tæknivinnslu sem á öll stærstu verðlaun skilið á komandi Óskarstíð. Tónlist Hans Zimmer er einnig stórkostleg og hamrar snillingurinn ofan í mann spennuna með magnandi tónum sínum og tilheyrandi klukkutifi, sem smellur fullkomlega við byggingu og takt myndarinnar.

Það fylgir efniviðnum að frásögnin endurtaki sig svolítið (og í aðeins örfáum tilfellum er klippingin örlítið „off“) en með því að útbúa stríðssögu sem háspennutrylli sér Nolan til þess að útkoman sleppir ekki takinu á áhorfendum fyrr en þeir eru orðnir úrvinda á lokamínútunum. Og úrvinda verða þeir, á bestan máta.

Mynd sem best nýtur sín á stærsta bíótjaldinu sem þú finnur.

Besta senan:
Sundmaðurinn bjartsýni (eða þunglyndi)

 

(Birt í Fréttablaðinu þann 27.07)

Categories: Drama, Spennuþriller | Leave a comment

Powered by WordPress.com.